Dezember
Do kann bloos die Polizej hellefe Me kann och höck noch flöck e Abenteuer erlewwe, on zwar op een domm Art on Wies. Su woll eene ne jode Daach met nem jode Eiße affschleeße. Äe satz sich en nem Lokal en een jemötlich Eck. Von däe Speisekaat soot äe sich jät Jots üss, drei bes vier Jäng. Dobej noch e jot Fläschche Weng. Däe Honge woe jrueß, datt Eiße prima, däe Weng määch mööt. Däe Jast waat op däe Ober, füe affzereichene. Dobej woe äe enjeschloofe. Datt es och att annere Löck passiert. Bloos, wie menge Jast wackerich wue, woe et Lokal düüste. Däe Ober hatt janz vejeiße, met em affzereichene. Watt soll äe noe maache? e Fenster opmaache on do erüss klemme? Datt kann me net öwweall, on wann eene datt seehn dät, mööt däe meene, do hätt eene enjebrauche. Die Dörre woere all affjeschlauße, däe Besitzer wahnt en ner annere Strooß. Menge Jast kannt däm senge Name net. Drömm konnt äe däe och net aanrofe. Jetz konnt nur noch die Polizei hellefe. Also reef 4e die aan. Die konnt datt su ja net jlöwe on koom ze Vüesicht met vier Mann aanjefahre. Däe Besitzer woe och debej. Däe hatt jo noe jereichent, däe Jast hätt senge Ärje em Lokal üssjeloße; ejendlich woe jo däe Ober datt janze schold. Männich eene hätt jo ens all Flasche üssprobiert on dann jode Unfug jedrewwe. Su eene woe menge Jast jo net. Äe woll bloß erüss. Datt jode Eiße krech äe jeschenk, datt soll füe däe Ärje sen, däe äe jehatt hätt. Däe Besitzer woe fruh, datt alles su jot jejange hatt. Däe Jast woe fruh, datt äe heemfahre konnt. Die Poliziste hann sich zebaschte jelaach, datt su jett 1984 noch passiere kann.
Eene fäält en Önneschjau De mieeschte Löck joohn ze zweit dörch et Lewwe. Steffe hatt kenz jehieroot. En jonge Joohre hätt äe datt jäe jedoon. Et hatt sich äwwe net jemääch. Späde hatt äe sich domet avfonne, datt äe Jongjeselle woe. Se kleen Huus hehl Steffe, op seng Art, jot em schuss. Datt Daach woe prima, do jeng nex dörch, keene Rähn on keene Schnie. Dafür hatt äe jesorch. Em Huus wue all paar Joohr alles met Kalk jewieß. Däe aale Backoefe wue schwatz jestreche, datt sooch schön üss. Steffe woe stolz, datt me dodren noch backe konnt. Me kann kenz wesse, wie me et nüedig hätt. Äe hatt och emme füe zwei Joohr Holz on Briketts. Em Wente well ich et wärm haan, meent äe. Seng Stovv woe ejendlich noch su, wie seng Eltere se füe 90 Joohr enjerich hatte. Aan däe Wand ee Beld von senge Eltere, ee Krütz on ne fromme Spruch. Desch, Bank on Stöhl stohn noch aan däe aale Plaatz. Metze en däe Stovv steht ne kleene Oewe, dodrop määch Steffe sich et Eiße zeräech. En eenem offene Wandschrank steht senge janze Hausrat, en Pann, e Döppe on en Schäpp, zwei Tellere on ne Komp, drei Tasse on ee paar Jlase. Do steht och die Poss, die aaf on aan kött. Die Fenstere putz äe met Papier schön blank. Jadenge woll äe keen. Die maache et bloß düüste. Öwwehaup sen Fenstere do, datt me erüss kicke kann. En eene Eck stohn senge Beißem, Stovv on Huus wure emme reen jekeehrt, wie et füe 50 bes 60 Joohr he ze Lann üblich woe. Steffe woe suen kleen Dörfchronik. Äe woss, datt 1927/28 däe streng Wente woe, wellisch Joohre drüch on wellisch naaß woere, äe woss, wann em Dörf dies oder jenes passiert woe. Wann datt och net jenau stemp, doesch me em doch net weddespreiche, dann wue äe bües. Seche, äe woe jet eeje, su wie Löck sen, die vell aleen sen. Et woe och net emme eefach, met em fäedich ze wäre. Trotzdem hatt Steffe och Frönde. Michel, senge beste Frönd, es at duet, datt hätt em leed jedoon. Datt konnt äe lang net öwwesetze. Äwwe Michel seng Famellich woe noch emme do. Do woe och noch senge Noober, däe att ens no em kicke doot, däe fuhr en och mem Auto, wann et nüedig woe. Wann däe net konnt, woe noch Willi do, met eenem klapp et emme. Seng aal Jeschäftsfrau besorg em emme noch die Kleenichkeete für senge Haushalt. on noch anne Löck, die em su oder su widdejeholefe haan. Die et all net kromm hollte, wann Steffe och at ens net jot jelaunt woe. Bes füe e paar Joohr marschiert Steffe noch jede Daach 5 bes 10 km. Späde määch äe noch een Rönd öm et Dörf. Jetz es Steffe duet, 78 Joohr es äe alt woere. Emme aleen, emme e besje näwweaan. Äe es keenem ze Last jefalle. Hätt Sorg on Leed emme aleen jedroon. Hatt lang senge jode Moot behalle. Konnt sich öwwe en Kleenichkeet freue. e Original es fott. Et Dörf es ärme woore.
Su ne wärme Muff moot üss dem Hemmel senn Jed Zitt hätt ihr Ansichte onn meent, datt wären die Richtije. Su wären die Kenne höck fröh oppjeklärt, wie datt met däm hellije Mann es on datt et kee Chreßkendche jett. Warömm? Et kann och schön sen, als Kend ens aan et Chreßkendche ze jlöwe, on datt dat Wunder doon kann. Et woe noom ieeschte Kreech. Ich woe dumols 8 bes 9 Joohr alt. An ärm Verhältnisse woe me jewennt, me woss net beiste. Vom hellije Mann krech me ee Weckmännche on e paar Nöss. Em Dezember woe däe Hemmel off janz ruet, wie ne Backoefe jestauch wieet. Dann heesch et, et Chreßkendche es am backe. Chreßdaach merk me äwwe net vell van däe jrueße Backerey. e paar Plätzche, ne Appel oder een Appelsin on e paar Nöss. Anne Kenne krechte Heische, ne Schaal oder een Mötz. Do woe och een Motte, bej oss net. Du koom miee däe Jedanke, datt et ja kee Chreßkendche jet, datt Wunder doon könnt. Schaad, ich hätt miee doch ens jät Wärmes jewönsch. Däe eenzich Mantel, däe ich hatt, woe ärch dönn. En däe Kerch woe et kalt. Do konnt me net erömm loofe wie op däe Schleddebahn. Wann datt met demm Chreßkendche net stemp, woe do jo nex ze erwaade. On du passiert et. Chreßdaach looch op mengem Teller ne kleene Pelz on ne Muff. Ich haan menge Ore net jetrout. Ne Pelz von richtigem Fell. Ann demm Muff woe en Schnur füe öm de Hals zu hange. Ich haan däe Pelz ens stracks op et Hemp aanjedoon. Wann datt och bloos een handbreet Kannengsfell woe, su jett schönes hatt ich noch kenz jehatt. Dann haan ich däe Muff öm däe Hals jehange on die Hänn dodren jekuschelt. Datt woe su e schön Jeföhl, wie ich keenem soon konnt. Ich konnt öwwehaup nex soon. Datt woe doch datt Wunde, datt et Chreßkendche jedoon hatt. Woo ich ja net draan jlöwe woll. Datt woe däe Beweis dafür. Su ne schöne Pelz on su na wärme Muff moote Uß dem Hemmel sen. Su jet joov et ja net op däe Äed. Et joov doch e Chreßkendche. Wie konnt ich su domm sen onn net dadraan jlöwe. Du hann ich erlävv, wie datt es, wann me meent, et wär e Wunder passiert. Datt woe däe schönste Chreßdaach, däe ich jehatt haan.
Die Löck wore all duet En velle Dörfe wäre aal Stöckelche vezallt. Off die all esu stemme, weeß me net. Wer well höck noch soon, wie jett füe 150 bes 200 Joohr jewäes es. Dumols joov et keen Zeydung on kee Radio, nur wennich Löck konnte lesse on schriewe. Su weeß me och net, wie datt met Wallechede Hoff woe. En Tontörf, Buir on Önneschjau vezellt me sich su: Wallechede Hoff woe do, wo däe Ruhr senge Holzbetrieb hätt. Höck sitt me nex mieh dovon, datt do e jrueß Huus jestanne hätt. Aal Löck üss Buir wesse äwwe noch, datt do die Fundamente von nem stattliche Huus ze seehn woere. Demm jemäß wäe datt ne jeschlossene Hoff jewäes. Füe 60 bes 70 Joohr haan Buire Kenne do noch Reste von aalem Jeschiee fonne. Zo demm Hoff hätt jot Ackerland jehuet, datt met zwei Päed beärbet wue. En dämm Jaade woere dumols att Appelböhm, wo me Äppel net öwweall kannt. Do woe äe Knäech füe die Päed on datt Rendveeh on een Maad füe et Huus. An nem Weich noh bejm Huus es e Krütz gewäes. Do woe ens eene duet jemääch woore. En däe Zitt woe hee en däe Jäjend Schönnije Johannes, däe me t e Paar Kumpane de Jäjend onseche määch. Demm trouten de Löck su jett zo. Däe soll datt jedoon haan. Woo ens sujett passiert es, sen die Löck bang. Die Frau op Wallechede Hoff hätt die jong Löck üss Buir enjelade, no Fierowend doch op däe Hoff ze konn, datt woere 20 bis 25 Minute ze joohn. Se könnten dann do senge on jet plääne oder och strecke. See meent, domet att jett Schotz ze haan. Äwwe die jong Löck haan datt Onjlöck net vom Hoff affhaale konne. Fröhde fehl em Wente doch vell mieh Schnie wie höck. Do woere Dörfer off daachlang janz enjeschneyt. Die Löck von Walleched jenge no Tontörf en de Kerch, ze Buir woe dumols noch keen. Met demm Tontörfe Köste woe affjemäch, datt äe bej Näwwel on Schnie su lang lögge soll, bes die Löck von Walleched ze Tontörf woere. Datt se sich no demm Klang vann däe Glocke richte konnte. Dafür hätt däe Köste jet Joohr een Schenk kreje. Ens op Chreßdaach hann se ze Tontörf lang op die Löck jewaat. Se koome on koome net. Pastue woll äwwe net met däe Mess aafange, bes datt die Wallechede do wäre. Äe hätt jesooht, die Tontörfe sollten doch ens op Wallechede Hoff kicke joohn, do wäer seche jett passiert. Su woe et. Die Löck sen all duet jewäes. Datt Veeh hatten die Mörder fott jedrewwe. Däe Hoff woe su affjelääje, datt die janz onjestuet ärbede konnte. Do woe Schönnije Johannes am Werk jewäes. En nem Huus, wo su jet Schreckliches passiert es, woll natürlich keene von däe Verwandte wahne. Datt Land es vekoof woore, datt Huus es verfalle. Wann me höck och nex mie dovon sitt, wann datt och bahl 200 Joohr häe es, janz vejeiße es däe Wallechede Hoff onn die Löck, die do jewahnt haan, emme noch net. Die aahl Löck en Buir on däe Noobesch Dörfer wesse et noch. Et es e Stöck Jeschichte üss osse Jugend.
Drej Krütze em Dörf En osse Jäjend es en jedem Dörf en Kerch ode en Kapell. En velle Dörfe stohn och noch schön Krütze. Et es jot, datt die Jemeen on die Noobere die su jot en Schuss haale. Jau hätt drej Krütze. Die sen von 1872. En dämm Kreech met Frankreich, 1870 ‑ 1871, woe üss Jau keene vewundet woore, on keene woe jefalle. Zom Dank hätt die Jaue Jemeen 1872 die Krütze opjestallt. Ee Krütz üss Holz an däe Berkeheckestrooß; datt woe met däe Zitt janz schwatz woere, drömm heesch et datt schwatze Krütz. Wäl et ärch waggelich woe, hätt die Jemeen 1984 e nöy Krütz üss Holz opjestallt. Met nem schöne Setzplatz es et höck na Jrooß aan all Löck, die do langs konn. Et es wäet, datt me ne Bleck dropp deet. Datt zweite Krütz woe op däe huhe Krüüs, dumols däe höchste Punk em Dörf. En däe 20er Joohre es dann op die Plaatz et Kriejedenkmal opjestallt woere. E Krütz met nem Altordesch. Datt Krütz an demm jetzi3e Kriejedenkmal üss däe 50er Joohre es su ne Ersatz füe datt ieeschte Krütz von 1872. Datt drette woe e schön Steenkrütz, en Stiftung von däe Brööde Johann on Jakob Grons. Wäl et ne wieße Anstrech hatt, heesch et fröhde et wieße Krütz. Höck es däe Sockel däe Desch von däe Banneux Kapell. Datt Krütz es öwwe däe Düe enjeärbet. Datt Kapellche ziert die janze Eck. Die Krütze hann iehr Jeschichte, die att mieh wie honnet Joohr zeröck jeeht. Wenn die nächste Generation die Krütze widde en Ihre häält, es et miee net bang öm oss Dörfe.